تبلیغات
سلام شیعه - دیدار یار
"أین المظطرّ الّذی یُجاب إذا دُعی " خوش آمدید" سلام شیعه "
بی‌گمان یکی از آرزوهای پیروان راستین امامان معصوم(علیهم السلام) آن است که در دوران پنهان‌زیستی آخرین پیشوای معصوم خویش به دیدار جمال نورانی آن امام همام نایل شوند.

از آن‌جا که در روایات، پنهان‌زیستی آن امام بزرگوار، رازی از رازهای خداوند دانسته شده و درباره چگونگی آن غیبت، دیدگاه‌های متفاوتی ذکر شده، درباره ملاقات با آن حضرت در عصر غیبت نیز نگاه‌های مختلفی ارائه شده است.

بنابراین یکی از بحث‌هایی که درباره حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) لازم است به طور ویژه مورد توجه قرار گیرد، بحث «ملاقات با آن حضرت در دوران غیبت» است.

اندیشمندان شیعه، زندگی حضرت مهدی(عج ) را از زوایای گوناگون به گونه‌های متفاوت تقسیم کرده‌اند.

 

در یکی از این تقسیم‌ها، عمر آن حضرت به چهار دورهٔ متفاوت تقسیم شده است:

 

1. دوران زندگی با پدر خود

2. دوران غیبت صغری

3. دوران غیبت کبری

4. دوران ظهور.

بحث ارتباط با آن حضرت نیز به تناسب دوره‌های مختلف، متفاوت خواهد بود.

1- شکی نیست که در دورهٔ نخست، افرادی به صلاحدید امام یازدهم(ع) به دیدار آخرین حجّت الهی نایل شدند.

2- دربارهٔ دورهٔ دوم و پس از شهادت امام حسن عسکری (ع) نیز از روایات و حکایات استفاده می‏شود که دیدار با حضرت حجّت، مانند دوران حیات پدر بزرگوارشان نبوده است؛ ولی در عین حال گروهی با آن حضرت ملاقات کرده اند که شیخ صدوق، در کتاب کمال‏الدین و تمام النعمة و نیز دیگران، اسامی آنان را ذکر کرده‏اند.

3- دورهٔ سوم (که با مرگ آخرین نایب خاص امام زمان آغاز شده است و همچنان ادامه دارد) به دلیل وجود روایات متعارض در زمینه دیدار با حضرت، همچنان محل بحث و گفت‌وگو بوده است.

4- اما دربارهٔ دورهٔ چهارم، شکی نیست که جهانیان از دیدار آن حضرت به کامل‌ترین صورت بهره‌مند خواهند شد.

درنتیجه دربارهٔ دورهٔ اول و دوم و نیز دورهٔ چهارم بحثی در مورد دیدار حضرت نداریم چون دیدار وملاقات حضرت دراین دوران امکان پذیر بوده وعلما در این زمینه اختلافی ندارند. پس ما فقط به دورهٔ سوم می پردازیم.

پیش از آن که به بحث در این‌باره بپردازیم اشاره به این نکته لازم است که دربارهٔ وجوب تلاش برای ملاقات با حضرت مهدی(عج) دو دیدگاه وجود دارد(یعنی آیا برما لازم است که کارهایی را انجام دهیم تا به دیدار حضرت نائل شویم یاخیر):
الف)بعضیها دستورالعمل‌هایی را برای دیدار با حضرت مهدی(عج) ارائه می‌کنند، این دسته طلب دیدار را نوعی ابراز ارادت نسبت به آن حضرت می‌دانند و آن را برخاسته از شیدایی و عشق خود به امام زمان(عج) می‌دانند. اگرچه چنین باوری قابل تقدیر و به عنوان امری شخصی بین افراد با آن حضرت قابل قبول است اما به عنوان یک دستور العمل شرعی واینکه بر همگان واجب است در این راه تلاش کنند، نیازمند روایت و دلیل است که به نظر می‌رسد در میان روایات معتبر چنین توصیه‌ای صورت نگرفته است.

ب)در مقابل برخی بر این باورند از هیچ روایت موثقی به دست نمی‌آید که توصیه شده باشد کاری انجام دهیم تا به ملاقات با آن حضرت نایل شویم. اگر در برخی دعاها نیز از خداوند می‌خواهیم که چهرة نورانی آن حضرت را ببینیم، به زمان ظهور آن حضرت انصراف دارد و به نوعی دعا برای ظهور آن حضرت است.

اینها معتقدند در برخی روایات سفارش شده است دنبال چنین کاری نباشیم.

از جمله خود حضرت مهدی(عج) تأکید فرموده‌است که شیعیان در دوران غیبت در جست‌وجو و دیدار با آن حضرت نباشند. آن حضرت در توقیع شریف، در پاسخ کسی که از خانه و دیار خود دل کنده بود و در پی دیدار آن حضرت تلاش فراوانی می‌کرد، وی را از این تلاش برحذر داشته، فرموده است:

«مَنْ بَحَثَ فَقَدْ طَلَبَ وَ مَنْ طَلَبَ فَقَدْ دَلَّ وَ مَنْ دَلَّ فَقَدْ أَشَاطَ وَ مَنْ أَشَاطَ فَقَدْ أَشْرَک»

(هر کس جست‌و‌جو کند، هر آینه می‌طلبد و هر کس بطلبد، به دیگران بنماید و هر کس به دیگران بنماید، به کشتن دهد و هر کس به کشتن دهد، مشرک شود).1

آن شخص نیز در امتثال امر مولای خود چنین کرده، به دیار خود باز گشت. ‏

نیز آن حضرت در توقیعی دیگر، پس از آن که سیر امامت را تا امام عسکری(ع)بیان می‌فرماید، این‌گونه ادامه می دهد:

«...وصَی بِهَا إِلَی وَصِیٍّ سَتَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِأَمْرِهِ إِلَی غَایَة وَ أَخْفَی مَکَانَهُ بِمَشِیَّتِهِ... فَلْیَدعُوا عَنْهُمُ اتِّبَاعَ الْهَوَی وَ لْیُقِیمُوا عَلَی أَصْلِهِمُ الَّذِی کَانُوا عَلَیْهِ وَ لَا یَبْحَثُوا عَمَّا سُتِرَ عَنْهُمْ فَیَأْثَمُوا وَ لَا یَکْشِفُوا سَتْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَیَنْدَمُوا... »

(...وصایتی که در دست داشت، به وصی خود سپرد که خدای عزّ و جلّ او را پنهان کرد، تا مدتی که دارد. و به مشیّت خود جایش را نهان داشت... و باید پیروی هوای نفس را از سر بگذارند و بر اساسی که داشتند و بر آن بودند، بر سر پا بایستند. و از آنچه بر آن‌ها پوشیده شده است، کاوش نکنند که به گناه می‌افتند. و پرده‌ای که خدای عزّ و جلّ افکنده است، بالا نزنند، تا پشیمان شوند...).2

برخی مراجع تقلید نیز در پاسخ به این پرسش که «آیا از جمله‌تکالیف‌شیعه‌در عصر غیبت، درخواست‌و تقاضای‌دیدار با امام‌است یا چنین‌تکلیفی‌نیست؟» گفته است:

نه؛ ما مأ‌مور نیستیم‌که‌اصرار به‌دیدن‌حضرت‌داشته‌باشیم. کسی‌ممکن‌است‌خدمت‌حضرت‌مشرف‌بشود؛ امّا آنانی‌که‌مشرّف‌شدند، خبری‌نمی‌دهند. آنان، تظاهر به‌این‌مسایل‌نمی‌کنند. بر اساس‌رواج‌همین‌تفکر غلط، خیلی‌ها می‌آیند پیش‌ما و می‌گویند: «آقا! دعا کنید تا حضرت‌ مهدی(عج) را ببینیم».3

یکی دیگر از مراجع، این مطلب را این‌گونه بیان کرده است:

نباید این مطلب را در جامعه گسترش دهیم که باید بیابان‏ها و کوه و دشت را طی کنیم تا آن حضرت را ببینیم. خود آن حضرت نیز فرموده‏اند: «هر کسی ادعای مشاهده نموده، بایستی او را تکذیب کنید.» اصلاً ما نیازی به این حرف‏ها نداریم. آنچه وظیفه ما و همه شیعیان و دوستداران آن حضرت است، اشاعه فرهنگ صحیح «مهدویّت»، «مهدی زیستی» و «ترویج افکار ائمه(علیهم السلام)» است.4

اما ما باصرف‌نظرکردن از این‌که به دنبال دیدار حضرت بودن، امری لازم و یا غیر لازم است،  به دیدگاه‌های متفاوت دربارهٔ ملاقات با آن حضرت می‌پردازیم.

همان‌گونه که پیش از این یاد شد، به دلیل وجود روایات و حکایات متعارض، در این بحث، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد(این نکته در خور دقّت است که نه آنان که ادعای ملاقات در غیبت کبرا را نمی‌پذیرند از اسلام و تشیّع دورند و نه کسانی که به آن عقیده دارند و دیدار حضرت را امری ممکن می دانند از ایمان بیشتری برخوردارند; چرا که هر یک ادله‌ای بر ادعای خود ارائه می‌کنند و به روایاتی استدلال می کنندوخداوند نیز از ما می خواهد که با عقل وتفکر جلو برویم وعلماء نیز با استدلال جلورفته،درنتیجه عملشان درست است چون از روی ظن وگمان سخن نگفته اند)از جمله این دیدگاهها:

 

1. عدم امکان ملاقات به طور مطلق:

این دیدگاه، به طور اساسی از روایاتی قابل استفاده است که از ناپیدایی آن حضرت در دوران غیبت سخن به میان آورده است. برخی از این روایات:

1. «تَری وَ لا تُری؛ می بیند و دیده نمی‌شود».5

2. «لا یَرَوْنَهُ؛ او را نمی‏بینند».6

3. «یَرَی النَّاسَ وَ لَا یَرَوْنَهُ؛ مردم را می‌بیند و مردم او را نمی‌بینند».7

4. «یَغِیبُ عَنْکُمْ شَخْصُهُ؛ شخص او از شما غایب می‌شود».8

5. «لَا یُرَی جِسْمُهُ؛ جسم او دیده نمی‌شود».9

6. «لَا یُرَی شَخْصُهُ؛ شخص او دیده نمی‌شود».10

7. «لَا تَرَوْنَ شَخْصَهُ؛ شخص او را نمی‌بینید».11

8. «أَرَی الْخَلْقَ وَ لَا تُرَی؛ مردمان را می‌بینم و تو دیده نمی‌شوی».12

روشن است که همه روایات پیشین و احادیثی مانند آن، دلالت می‌کندبر اینکه: آن حضرت با وجود این که زنده است و بین مردم زندگی می‌کند و مردم را می‌بیند، مردم  او را نمی‌بینند.

روایات پیشین و مانند آن، باعث شده است ابن ابی زینب نعمانی ـ در جایگاه نخستین کسی که به طور شایسته روایات مربوط به حضرت مهدی(عج) را گردآوری و بررسی کرده است ـ درفصلی از کتاب خود، به روشنی مشاهده حضرت را در عصر غیبت جایز ندانسته و تحقیق در این زمینه را ممنوع و شیعیان را در ندیدن حضرت، معذور بداند. وی به این نکته مهم، این‌گونه اشاره کرده است:

... و هم معذورون فی أن لایروا حجتهم و إمام زمانهم فی أیام الغیبة و یضیق علیهم فی کل عصر و زمان قبله أن لا یعرفوه بعینه و اسمه و نسبه و محظور علیهم الفحص و الکشف عن صاحب الغیبة و المطالبة باسمه أو موضعه أو غیابه أو الإشادة بذکره فضلا عن المطالبة بمعاینته؛ 13

... (برای شیعیان، جست‌وجوی امام و کشف صاحب غیبت و در پی نام و محلّ سکونت و محل غیبت او بودن یا اشاره به ذکر او کردن، ممنوع است، چه رسد بر آن‌که بخواهند آشکارا او را ببینند.)

با وجود آن‌که این دیدگاه، از روایات پیشین قابل استفاده است، و نیز به روایاتی که امام را بسان خورشید پس ابر معرفی کرده، نزدیک‌تر است،اما با تمام اینهامی بینیم که کسی به روشنی قائل به آن نشده و امکان ملاقات را ممتنع ندانسته است؛ به دلیل آن که:

1.  برخی روایات، امکان ملاقات را منتفی ندانسته،وحتی دیدن بدون شناخت را ممکن دانسته‌اند.

2. شکی نیست در دوران غیبت صغرا که بخشی از دوران غیبت آن حضرت است، برخی شیعیان ـ به‌ویژه نایبان خاص آن حضرت را ملاقات کرده‌اند؛ بنابراین شکی نیست که روایت‌های یاد شده، تخصیص خورده و ملاقات با آن حضرت امکان داردونمیتوان به طور مطلق امکان ملاقات را نفی کرد.

درباره امکان ملاقات، برخی اندیشوران شیعه نیز چنین نوشته‌اند:

1. سیّد مرتضی می‌نویسد:

... همانا ممتنع نیست که امام برای برخی دوستانش آشکار شود؛ از افرادی که از سوی آن‌ها ترسی وجود ندارد.14

2. شیخ طوسی نیز می‌نویسد:

نخست ما با جزم و یقین نمی‌دانیم که آن محبوب دل‌ها از دیده همه دوستدارانش نهان و غایب است؛ بلکه امکان دارد برای بیشتر آنان ظاهر شود.15

3. سیّد بن طاووس نیز خطاب به فرزند خود در این‌باره فرموده است:

امام، اکنون از جمیع شیعیان غایب است؛ ولی ممتنع نیست گروهی از آنان به ملاقات حضرت مشرف شده، از گفتار و کردار او استفاده کنند.16

بقیه بحث به طور مفصل در پست های بعدی مطرح خواهد شد.انشاءالله

پی نوشت ها:

 

1. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج2، ص509، ح14؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص322؛ علامه مجلسی، بحار الانوار، ج51، ص340.

2. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج2, ص510، ح42؛ الخرائج و الجرائح، ج3، ص1110.

3. آیت الله مکارم شیرازی در دیدار با دانش‌پژوهان مرکز تخصصی مهدویّت, فصلنامه انتظار, ش11, ص29ـ30.

4. آیت الله فاضل لنکرانی در دیدار با دانش‌پژوهان مرکز تخصصی مهدویّت, همان، ش3, ص27.

5. نعمانی، الغیبة، ص144.

6. شیخ کلینی, کافی, ج 1 ص 337، ح 6؛ نعمانی، الغیبة، ص 175 ح 14؛ شیخ طوسی, کتاب الغیبة، ص 161، ح 119؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج2، باب 33، ص346، ح33.

7. همان، ص339؛ همان.

8. همان، ج2, ص333, ح1.

9. همان، ص333؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج2، ص370.

10. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج2، ص379.

11. شیخ کلینی, کافی, ج1، ص328؛ شیخ طوسی, کتاب الغیبة، ص202؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج2، ص381.

12. سیّد بن طاووس، الاقبال، ص298.

13. ر.ک: نعمانی، الغیبة, ص 160.

14. سیّد مرتضی, تنزیه الانبیاء, ص238.

15. شیخ طوسی, کتاب الغیبة, ص99.

16. سیّد بن طاوس, الطرائف, ص185.




طبقه بندی: ارتباط وملاقات با امام زمان (عج)، 
به اشتراک گذاری:
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
محبوب کنید ! :
نوشته شده در تاریخ : یکشنبه 20 شهریور 1390 | توسط : نصیری | نظرات()